1938ko maiatzaren 22an San Kristobal gotorlekutik ihes egindako Luis García Lagoren gorpuzkiak identifikatu dituzte Etulainen, orain 88 urte eraila
Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskara Departamentuak, Memoriaren Nafarroako Institutuak, Nafarroako Gobernuaren DNA Bankuak eta Nasertic enpresa publikoaren lan teknikoek egindako lanari esker, 1915eko uztailaren 15ean Vigon jaio eta Teiseko (Pontevedra) bizilaguna zen Luis García Lagoren gorpuzkiak identifikatzea lortu du. Luis García Lago, jornalaria eta ezkongabea, 1936ko udan atxilotu zuten, matxinada militarra egotzita, eta 1936ko irailaren 16an Vigon egindako gerra-kontseilu batean betirako preso egotera kondenatu zuten. 1937ko otsailaren 22an iritsi zen Ezkaba mendiko San Kristobal gotorlekura. Eta orain 88 urte betetzen diren 1938ko maiatzaren 22ko ihesaldi masiboan parte hartu zuen
Garcia Lago bere senideek emandako lagin genetikoen erkaketari esker identifikatu ahal izan da, Vigoko Concello-aren eta kontaktuak ezartzen lagundu zuen Fermin Ezkieta ikertzailearen ezinbesteko laguntzari esker aurkitu baitira. Memoriaren Nafarroako Institutuak eskerrak eman nahi dizkie bere konpromisoagatik. Lagin genetikoen erkaketa horri esker ondorioztatu ahal izan da 2018ko abenduan Etulaingo hilerriko hezurtegian berreskuratutako hiru garezurretako bat García Lagori dagokiola.
Etulainen indusketa lanak inguruko bi bizilagunen testigantzari esker hasi ziren, Fermina Iraizoz eta Lucia Larramendi, bere garaian Aranzadi Zientzia Elkarteak jaso zituenak Txinparta-San Kristobal Gotorlekua memoria kolektiboaren sarea elkartearen laguntzari esker. Bere esanetan, ihes egindako presoetako hiru 1938ko maiatzaren 27an atxilotu zituzten falangistek, eta data hori ondo gogoratzen zuen Fermina Iraizozek bere urtebetetzearekin bat zetorrelako. Lucia Larramendik, berriz, janaria eta ura eman zien iheslariei. Irungo errepideko bidegurutzean hil zituzten hiru iheslariak. Gorpuak 1999an berreskuratu zituzten, Olagueko saihesbidea eraiki zutenean. Preso haiek zirela egiaztatu zutenean, haien gorpuzkiak Etulaingo hilerriko hezurtegira eraman zituzten, eta Anueko herri honetako bizilagunen testigantzek ere datu hori berretsi zuten.
Luis García Lagoren gorpuzkiekin 48 dira jada Nafarroako Gobernuaren DNA Bankuak identifikatutako pertsonak, horietatik bederatzi 1938ko maiatzeko ihesaldian parte hartu zutenak. Identifikazio horiek posible izan dira ihes egindako presoen senideak horiek aurkitzeko egindako ahaleginari esker, nahiz eta geografikoki oso sakabanatuta egon. Horretarako, ezinbestekoa izan da ikertzaileen, elkarteen, erakundeen eta, batez ere, familien lana.
Horrela, dagoeneko 437 espediente ireki ditu Nafarroako DNA Bankuak hamar urteko historian, 1936ko kolpe militarraren ondoren eraildako 377 pertsonaren senideen DNA laginak biltzeko. Nafarroako Gobernuak dei egiten du DNA Bankuarekin elkarlanean jarraitzeko eta Memoriaren Nafarroako Institutuarekin harremanetan jartzeko inm@navarra.es helbide elektronikoaren bidez, denbora asko igaro den arren identifikazioak ebazten jarraitzeko.
Iturria: navarra.es
